İGİAD 2008 İş Ahlakı Raporu

Cumartesi, 31 Mayıs 2008

"İGİAD İş Ahlâkı Raporu", İGİAD ile İTO'nun birlite düzenlediği İş Ahlâkı Sempozyumu'nda kamuoyunun dikkatine sunuldu. İş Ahlâkı Raporu, İGİAD'ın Girişimcilik Raporu'ndan sonra bu yıl yayınlamış olduğu 2. rapor oldu. Prof. Dr. Ömer Torlak, Doç Dr. Şuayıp Özdemir ve Dr. Erkan Erdemir tarafından İGİAD için hazırlanan İş Ahlâkı Raporu, iş dünyamızın iş ahlâkı açısından mevcut durumunu ortaya konması açısından büyük önem taşıyor. Rapor, kavramsal düzeyde iş ahlâkı konusunda belirlemelerde bulunmak, iş ahlâkı ile ilgili sorunları tespit etmek ve önerilerde bulunmak amacıyla hazırlandı. İş Ahlakı Raporu, "iş ahlâkı" kavramını hem teorik olarak farklı açılardan ele alıyor hem de işveren, işgören ve yönetici bağlamında iş ahlâkı konusundaki algı biçimlerini bir “saha araştırması”yla sektörel düzeyde ortaya koyarak reel durumu analiz ediyor. Rapor ayrıca, iş ahlâkının bir şirket kültürü olarak yerleşmesi ve kurumsallaşması gibi önemli konularını da ihtiva ediyor. Rapor, İş hayatındaki ilişkilerin toplumsal değerlerden ayrı düşünülemeyeceğinden hareketle, ahlâki değerlerin oynadığı rolün bireyleri kontrol edici ve düzenleyici bir mekanizma olarak önemli hale geldiğini vurguluyor. İş dünyasında da yasal düzenlemelerin yetersiz kaldığı ya da bireysel veya kurumsal çıkarlar adına göz ardı edildiği durumlar çok farklı sebeplerle ortaya çıkabiliyor. Daha fazla kazanma arzusu, rekabette ayakta kalma endişesi, bireysel çıkarların ne pahasına olursa olsun öncelenmesi, vurdumduymazlık, duyarsızlık vb. kasıtlı ya da farkında olunmayan birçok sebeple iş dünyasında iş ahlâkına uygun olmayan davranışlar sergilenebiliyor. Toplumsal, ahlâki ve kültürel değerlerdeki yozlaşmalar, yasal düzenlemelerdeki yetersizlikler veya uygulamadaki aksaklık ve zafiyetler yüzünden, iş dünyasında olması arzu edilen, haklara saygı gösterme, dürüstlük, doğruluk, şeffaflık, sosyal sorumluluk bilinci, kamu mallarına saygılı olma ilkeleri ihmal edilebilmekte ve hatta yok sayılabiliyor. Bunun sonucunda ise iş dünyasında çalışanı, işletmeyi, rakipleri, tedarikçileri ve müşterileri zor durumda bırakan sonuçlar sıklıkla ortaya çıkıyor. Dolayısıyla iş ahlâkına duyulan ihtiyaç şiddetle hissediliyor. İş dünyasında iş ahlâkına aykırı davranışların önlenebilmesi içinse dürüst, haklara riayet eden, yaptığı işin hakkını veren, şeffaf, haksız kazanç peşinde koşmayan, adil, kamu mallarını kullanırken hassas ve dikkatli, topluma karşı sorumluluğunun farkında olan bireylere ve bu bireylerin yön verdiği işletmelerin varlığına her zamankinden daha fazla ihtiyaç duyuluyor. Bu noktada tek tek bireylerin güçsüzlüğü ya da etkisizliği karşısında sivil toplum örgütlenmelerinin önemi daha iyi anlaşılmaktadır. Böyle bir ihtiyaçtan yola çıkan İGİAD; iş ahlâkı değerlerine uygun girişimcilik örneklerinin olabilirliğini gösterme ve bu konudaki duyarlılıkları geliştirmeyi amaçlayan bir sivil toplum örgütlenmesi olarak, iş ahlâkı değerlerinin, iş ahlâkı problemlerinin ve bunlara yol açan nedenlerin belirlenmesine yönelik kapsamlı bir araştırmanın, mevcut durumun ortaya konması, sorunların tesbiti ve çözüm önerilerinin geliştirilmesine katkı sağlayacağı düşüncesiyle bu çalışmayı hazırlamıştır. Raporda öncelikle, iş ahlâkına ilişkin değerlerin Türk iş dünyası açısından mevcut durumunun ortaya konması, temel iş ahlâkı değerlerinin belirlenmesi, yaşanan problemlerin tesbiti ve ileriye dönük yapılabilecekler hakkında düşünceler üretilmesi amaçlanmaktadır. Araştırma, Türkiye ekonomisinde oluşturulan katma değerin yaklaşık dörtte birine sahip iki il olan İstanbul ve Kocaeli’nde gerçekleştirilmiştir. Şubat-Nisan 2008 döneminde mülakat ve anket uygulamaları gereçekleştirilen araştırmada toplam 1150 adet anket uygulanmış ve analizler kullanılabilir 1104 anket üzerinden yapılmıştır. Anket uygulamaları yüzyüze görüşme yöntemi kullanılarak GENAR Araştırma tarafından gerçekleştirilmiştir. Araştırma kapsamında otomotiv, dayanıklı tüketim, turizm, tekstil, bankacılık ve finans, yerel yönetimler, gıda, inşaat, medya ve sağlık sektörlerinden veriler toplanmış ve bu sektörlerin iş ahlâkı problemleri ve dikkate alınan ahlâki ilkelere göre farklılıkları incelenmiştir. Raporda işletme sahibi, yönetici ve çalışanların iş ahlâkı yaklaşımları, dikkate aldıkları ilkeler ve problemleri algılama biçimleri arasındaki farklılıklar da değerlendirilmiştir. Bu haliyle araştırma daha önce TÜGİAD, TÜSİAD ve TEDMER tarafından gerçekleştirilen iş ahlâkına ilişkin araştırmalardan daha kapsamlıdır. Raporda ortaya çıkan sonuçlarından bazı örnekler vermek gerekirse; iş ahlâkı açısından önemli görülen ilkelerin dürüstlük, sorumluluk, adalet, aklı kullanma ve cesaret olarak ortaya çıktığı, bu ilkelerin katılımcıların eğitim düzeyine bağlı olarak farklılaştığı görülmüştür. Bu ilkelerin dikkate alınmasında sektörlere göre anlamlı bir farklılaşma da ortaya çıkmadığından söz konusu ilkelerin Türk iş dünyasının genel durumunu yansıttığı söylenebilir. İş ahlâkına uygun davranışların oluşmasında etkili olduğu düşünülen faktörler arasında aile, patron, yönetici ve sosyal çevre öne çıkarken, dini, inançlar, öğretim kurumları, yasalar, şirket kuralları ve gelenekler ile medyanın alt sıralarda yer aldığı anlaşılmıştır. Sektörler açısından bu faktörlerin hem önem derecesi hem de sıralamalarında anlamlı farklılıklar olduğu görülmüştür. İş dünyasında karşılaşılan ahlâki problemleri tespit etmek amacıyla sorular şu gruplarda değerlendirilmiştir: • Müşterilerle ilişkilerden kaynaklanan ahlâki problemler, • Çalışanlara yönelik ahlâki problemler, • Sözleşmelere aykırı uygulamalar, • Haksız rekabet uygulamaları, • Çalışanlardan kaynaklanan ahlâki problemler, • Tedarikçilerle ilişkilerden kaynaklanan ahlâki problemler, • Kamuya karşı sorumlulukların yerine getirilmemesi, • Kişilerden kaynaklanan problemler. Araştırmada esas alınan sektörlerin birbirinden farklı ahlâki değerlere sahip olduğunu ya da ahlâki değerlere olan duyarlılık konusunda birbirlerinden farklı olduğunu açık ve net olarak söylemek mümkündür. Ahlâki olumsuzlukların oluşmasında etkili olan değişkenler ise önem derecesine göre şu şekilde sıralanmaktadır: • Bilgisizlik, • Aşırı kazanma hırsı, çalışanların ücretlerinin düşük olması, • İşi yapan kişinin profesyonel düşünmemesi, • Bireylerin birbirlerine karşı güvensizlikleri, • Çalışma şartlarının yetersizliği, • Öğretim kurumlarında konuya yeterince önem verilmemesi, • İşini kaybetme endişesi, • İş ahlâkına uygun olmayan davranışların toplumda normal karşılanması, • Daha fazla tüketme isteği (kanaatsizlik), • Aile içinde konunun öneminin zayıflaması, • Yapanın yanına kâr kalır düşüncesi (denetimsizlik), • Dürüst çalışanların daha az kazanıyor olması, • Sivil toplum örgütlerinin yetersiz olması, • Dini duyguların zayıflaması, • Yalan söyleyenlerin daha çok kazanıyor olması, • Medyanın etkisi. Tüm bu sonuçlardan hareketle, dürüstlük ilkesinin açık ara farkla iş ahlâkı açısından en önemli ilke olarak görülmesi ileriye dönük umut verici bir gösterge olarak değerlendirilebilir. Ancak, sıkça ve çok sayıdaki iş ahlâkı problemiyle birlikte dikkate alındığında, dürüstlük ilkesinin ne denli sağlıklı olduğu da tartışılmalıdır. İş ahlâkına uymayan davranışların oluşmasında ilk sırada “bilgisizlik” yer almaktadır. Konuyla ilgili sivil toplum kuruluşlarının bilinçlendirme ve bilgilendirme fonksiyonu açısından önemi açıkça ortaya çıkmaktadır. Bu noktada İGİAD ve benzeri sivil toplum kuruluşlarının misyon ve değerlerine uygun çalışma ve desteklerinin önemi bir kez daha anlaşılmaktadır. İş ahlâkının kurumsallaştırılabilmesinin en önemli araçlarından biri de işletmelere rehberlik edecek ahlâk ilkelerini belirleyen kodların oluşturulmasıdır. Bazı meslek kuruluşlarının kendi alanlarında oluşturdukları meslek ahlâkı ilkelerinin İGİAD gibi sivil toplum kuruluşları eliyle daha geniş çerçevede, tüm paydaşları kapsayacak ve farklı sektörlere uyarlanabilecek biçimde oluşturulması, tek tek işletmeler için önemli bir başvuru kaynağı olabilecektir. Raporun sunuş yazısında İGİAD Yönetim Kurulu başkanı Şükrü Alkan Türkiye Ekonomisi'nin, iş ahlâkı ile ilgili sorunları ağır bir biçimde yaşadığını ve uzun süren gündemlerle meşgul olduğunu ve olmaya da devam edeceğini belirtiyor. Alkan, mevcut sorunların çözümünün iş dünyasındaki teknik ve hukuki düzenlemelerden daha kuşatıcı bir yaklaşımı gerektirdiğini söylüyor. Şükrü Alkan'a göre, işle ilgili ortaya çıkan gayri ahlaki davranışlar genel ahlak problemleri olarak kabul edilmeli ve ülke ekonomisinin gelişmişlik düzeyi, kaynakların dengeli kullanımı, fırsat eşitliği ve kurumsallaşma gibi konuların ötesinde geleneklerin aşınması, yaşam tarzının yozlaşması, aile terbiyesi ve eğitim sistemindeki problemler çözülmesi gereken daha genel sorunların mevcut olduğunu vurguluyor. İGİAD İş Ahlâkı Raporu, mevcut sorunların doğru bir şekilde tespit edilmesi ve iş ahlâkı geleneğimizi sürdürmekte kararlı olan İGİAD’ın çözüm önerilerini içermesi açısından büyük önem taşıyor. Rapor vesilesiyle, elde edilen veriler ışığında iş adamlarımızın ticari hayatlarını yeniden gözden geçirmelerini ve gerekli tedbirleri almalarını umuyoruz. İş ahlâkı konusunda duyarlılık sağlama, iş ahlâkına riayeti temel bir düstur olarak yaygınlaştırma ve girişimcilerimize rehberlik etme ilkeleri doğrultusunda çalışmalar yürüten ve ahlaklı bir girişimciliğe vurgu yapan İGİAD’ın, İş Ahlâkı Raporu sayesinde hedefleri doğrultusunda önemli bir adım attığını düşünüyor ve raporun kurumlar, firmalar, iş dünyası ve akademisyenler için faydalı olmasını temenni ediyoruz. Raporu PDF olarak bilgisayarınıza indirmek için lütfen tıklayınız >>> BASINDA İŞ AHLAKI RAPORU Yenişafak Dünya Bülteni Cihan Haber Ajansı Son Dakika Güncel Haber İstanbul Burda Gazeten.com Haberler.com Haber Ayna Haber Vaktim Time Türk Yenişafak - İşte en çok çalışmak isteyeceğiniz 130 şirket